توابع منطقي و حافظه اي دستگاه هاي الكترونيكي آينده مي تواند تا حد زيادي كوچك شوند - به يك يا دو نانومتر به جاي چند ده نانومتري كه اغلب پيشرفته ترين عناصر امروزي به اين گونه اند - اگر راهي براي كنترل ديواره هاي حوزه - ناحيه هاي بسيار نازك تراكنشي كه مناطقي را كه داراي ويژگي هاي مغناطيسي، الكتريكي متفاوت مي باشند، جدا مي كنند - پيدا شود.
به گزارش خبرگزاري برق، الكترونيك و كامپيوتر ايران (الكترونيوز)، دانشمندان دپارتمان آزمايشگاه ملي انرژي لارنس بركلي و دانشگاه كاليفرنيا در بركلي، در ماده اي به نام بيسموت فريت، يك تركيب غيرعادي از بيسموت، آهن، و اكسيژن (BiFeO3)، يك ويژگي از ديواره هاي حوزه را كشف كرده اند كه پيش از اين مشاهده نشده بود. اگرچه بيسموت فريت يك عايق است، محققين دريافته اند كه بين حوزه هاي با قطبش الكتريكي متفاوت، خود ديواره هاي حوزه - با پهناي تنها دو نانومتر - الكتريسيته را در دماي اتاق هدايت مي كنند.
رامامورتي رامش از بخش علوم مواد آزمايشگاه بركلي (MSD)، استاد دپارتمان علوم مواد و مهندسي و دپارتمان فيزيك دانشگاه كاليفرنيا، مي گويد: "ديواره ي حوزه يك صفحه ي دوبعدي مجازي درون ماده است. از آن جا كه آن ها بسيار كوچك هستند و مي توانند حركت داده شوند، براي الكترونيك آينده بسيار نويدبخش مي باشند."
رامش برنامه ي مواد كوانتومي MSD را براي مطالعه ي مواد پيچيده رهبري مي كند، كه توسط دفتر علوم انرژي پايه (BES) پشتيباني مي شود. به گفته ي رامش، برخلاف فلزات يا نيمه هادي هاي آشنا، ويژگي هاي الكتريكي و مغناطيسي پايه ي مواد پيچيده به محيط آن ها بسيار حساس مي باشند. "موادي به نام چندفروئيك ها نمونه اي از اين نوع ماده مي باشند، و بيسموت فريت يك نمونه از چندفروئيك ها مي باشد."
نويد چندفروئيك ها
ممكن است چندفروئيك ها اصطلاحي ناآشنا باشند، اما احتمالا اين موضوع براي زمان طولاني چنين باقي نماند. اين اصطلاح، توصيف كننده ي موادي است كه به طور هم زمان دو يا بيشتر از دو ويژگي فروئيك را نشان مي دهند - فرومغناطيس، فروالكتريسيته، يا فروالاستيسيته. براي نمونه، بيسموت فريت يك ضدفرومغناطيس و فروالكتريك مي باشد. (فروم معادل لاتين براي آهن مي باشد؛ مغناطيس شدگي در آهن به عنوان اولين ويژگي فروئيك مي باشد كه در زمان هاي باستان ديده شده بود، اما اصطلاح فروئيك در حال حاضر توسعه يافته و شامل تركيبات و ويژگي هايي نيز مي شود كه هيچ ارتباطي با آهن ندارند.)
خاصيت فرومغناطيسي آشناترين نوع از مغناطيس شدگي مي باشد، كه توسط ميدان هايي كه جهت آن ها توسط قطب هاي شمال و جنوب مشخص مي شود، توصيف مي شود. خاصيت فروالكتريسيته به موادي برمي گردد كه مي توانند به لحاظ الكتريكي قطبيده شوند و داراي يك جهت دل خواه از بار الكتريكي مثبت - منفي باشند. در مواد فروالاستيك - براي نمونه تركيبات "حافظه-قالب" - ايجاد فشار مي تواند موجب يك تغيير خود به خود در جهت يا ساختار بلوري شود كه مي تواند دوباره به حالت اول بازگردد. يك ماده ي چندفروئيك داراي مناطقي است كه توسط ديواره هاي حوزه جدا شده اند، كه يكي يا بيشتر از يكي از اين ويژگي هاي متفاوت به طور متفاوتي جهت دار شده اند.
رامش مي گويد: "يك دليل كه ما به اكسيدهايي مانند بيسموت فريت نظر داريم اين است كه مي توانيم يك ويژگي را با تغيير ديگران، كنترل كنيم. اين مواد داراي شخصيت بسيار بالايي مي باشند."
جان سيدل از دپارتمان فيزيك دانشگاه كاليفرنيا، در حين انجام اندازه گيري هاي كاوش پويشي بر روي لايه هاي نازك ماده ي ايجاد شده توسط لين مارتين از MSD، به ويژگي هاي منحصر به فرد ديواره ي حوزه ي بيسموت فريت دست يافت. اين دو نفر هر دو از اعضاي برنامه مواد كوانتومي مي باشند.
مارتين مي گويد: "براي ساخت لايه ها، ما اكسيدهاي سراميكي حاوي بيسموت و آهن را با يك پالس ليزري مورد هدف قرار داده و اين جامد را به يك پر پلاسمايي تبديل مي كنيم كه روي زيرلايه ته نشين مي شود. ساختار اين زيرلايه را انتخاب و دما و فضا را كنترل مي كنيم تا به تركيب مناسب و فاز مناسب دست يابيم."
براي كار حاضر، مارتين لايه هايي از بيسموت فريت را با ضخامت بين 50 تا 200 نانومتر روي زيرلايه هايي از استرونتيوم تيتانيوم اكسيد (SrTiO3) كشت داد، بلوري كه پارامترها و ساختار مشبك مانند آن، رشد لايه هاي بيسموت فريت با كيفيت بالا را تقويت مي كردند. (لايه ي نازكي از يك تركيب متفاوت، استرونتيوم روتنيوم اكسيد، SrRuO3، ابتدا بين زيرلايه و بيسموت فريت خوابانده مي شود تا به عنوان يك الكترود عمل كند.)
بيسموت فريت، مانند بسياري از چندفروئيك اكسيدهاي ديگر ساختار بلورين پرووسكيت دارد، كه در آن صفحاتي از اتم هاي اكسيژن و اتم هاي سنگين (مانند بيسموت) جايگزين صفحاتي از اتم هاي اكسيژن و اتم هاي سبك تر (مانند آهن) مي شوند. يك اتم آهن در مركز سلول مكعبي بيسموت فريت پايه مي باشد، و مكان آن - چه كمي خارج از مركز در يك جهت يا چه در جهت ديگر - به اضافه ي مكان هاي اتم هاي بيسموت تحت تاثير واقع شده، موجب افزايش قطبش محلي مي شود.
لايه هاي بيسموت فريت حاوي حوزه هاي فروالكتريك با ابعاد بين 5 تا 10 ميكرومتر مي باشند كه سيدل مي گويد، "ما مي توانيم ساختار حوزه را نگاشته و حتي توسط مكانيزم هاي كاوش پويشي متفاوت آن را تغيير دهيم."
بيسموت فريت يك عايق است، اما هر حوزه يك قطبش يا جهت بار مجزا دارد، كه سيدل با استفاده از يك ميكروسكوپ نيروي پيزوپاسخ (PFM) آن را نگاشت: هم چنان كه كاوش گر PFM بر روي نمونه حركت مي كند، يك ميدان الكتريكي متناوب در نوك آن موجب افزايش يك پاسخ مكانيكي قابل آشكارسازي در نمونه، بر اساس قطبش آن مي شود. چنين كاركرد يكساني مي تواند خاصيت قطبش محلي لايه را با اعمال ولتاژ به مقدار كافي بزرگي براي تغيير آن، كنترل نمايد.
براي نگاشت ويژگي هاي توپوگرافي سطح لايه، كاوش گر پويش كننده در حالت ميكروسكوپي نيروي اتمي (AFM) به كار گرفته شد. در حالت AFM، كاوش گر به طور موثري راه خود را در طول سطح "احساس مي كند"، مانند يك سوزن در يك ضبط و پخش كننده كه شيارها را در حالت ضبط شده احساس مي كند. علاوه بر اين، با تنظيم ولتاژي كه براي تاثيرگذاري بر قطبش حوزه ها بسيار ناچيز مي باشد، محققين مي توانند ويژگي هاي الكترونيكي اين لايه ها را كاوش كنند.
در اين حالت (AFM رسانا)، سيدل رسانايي محلي نمونه را در طول حوزه ها و در طول ديواره هاي حوزه ها اندازه گيري كرد. حوزه ها نارسانا بودند - چرا كه بيسموت فيت يك عايق است - اما در نهايت شگفتي، ديواره هاي حوزه ي معيني از خود رسانايي الكتريكي نشان دادند. رسانايي آن ها بستگي به تفاوت زاويه اي در جهت قطبش روي دو طرف ديواره ي حوزه داشت.
محققين براي درك اين رسانايي غيرمنتظره از ميكروسكوپي الكتروني انتقالي (TEM) در مركز ملي آزمايشگاه بركلي براي ميكروسكوپي الكتروني استفاده كردند تا چگونگي آرايش متفاوت اتم ها را در حوزه ها و نزديك ديواره هاي حوزه، بررسي نمايند. ديواره هاي حوزه ي بيسموت فريت در طول دو صفحه ي بلورشناختي مجزا جهت دار مي شدند؛ آن ها مي توانند حوزه ها را با اختلافات 109، 71، يا 180 درجه اي در جهت قطبش جدا سازند. با مقايسه ي ساختار اتمي يك ديواره ي حوزه ي 71 درجه اي غيررسانا با ساختار اتمي يك ديواره ي حوزه ي 109 درجه اي رسانا، محققين تفاوت آشكاري را در ساختار محلي كشف كردند: اين امر، نويدبخش رسيدن به كليد درك منشا اين اثر بود.
چگونه ديواره هاي حوزه ي يك ماده ي عايق مي توانند الكتريسيته را هدايت كنند؟
رامش مي گويد: "ما با نظريه پردازاني كار كرديم تا به ما كمك كنند رفتاري را كه مشاهده كرده بوديم، مدل سازي كنيم و مكانيزم اين رسانايي را درك نمائيم. آن چه به وجود آمد تصوير روشني از تغييرات در ساختار سلول هاي واحد بيسموت فريت نزديك ديواره هاي حوزه بود." اين تغييرات ساختاري به طور مستقيم به يك تغيير محلي در ويژگي هاي الكترونيكي ماده در مركز ديواره ي حوزه متصل است.
مارتين مي گويد: "آن چه اتفاق مي افتد اين است كه هم چنان كه مكان هاي اتم هاي آهن مركزي در طول ديواره ي حوزه تغيير مي كنند، قطبش نسبت به ديواره ي حوزه به طور ستوني افزايش پيدا مي كند - اما در همين حين، پيش از افزايش دوباره در موازات ديواره صفر مي شود. اين امر، موجب ايجاد الكترون هاي آزاد در مجاورت خود مي شود كه منجر به انباشته شدن در ديواره مي گردد، كه آن ها مي توانند در طول خود ديواره حركت كنند."
هم چنين، محاسبات محققين نشان داد كه فاصله ي باند بيسموت فريت - ويژگي حياتي براي تعيين ويژگي هاي الكترونيكي مواد به كار فته در دستگاه هاي الكترونيكي - به طور مشخي در مركز ديواره هاي حوزه ي 109 و 180 درجه اي كاهش يافت، كه با افزايش رسانايي در آن جا سازگار است. اما در ديواره هاي حوزه ي 71 درجه اي غيررسانا، فاصله ي باند خيلي كمتر كاهش يافت.
آن چه موجب شد تا سيدل با اين نتايج برخورد كند "علم پايه است. ما يك ويژگي پايه ي مواد فروالكتريك، و خود فروالكتريسيته، را كشف كرده ايم كه پيش از اين شناخته شده نبود. فروالكتريك ها به مدت بيش از نيم قرن مورد مطالعه قرار گرفته بودند، اما اين اولين مورد مشاهده ي اين نوع از رسانايي است."
مارتين به كاربردهاي بالقوه ي كشف خودشان علاقمند است. او مي گويد: "ديواره هاي حوزه، ويژگي نانومقياس نهايي خواهند بود. آن ها ذاتي مواد هستند - آن ها مي خواهند آن جا باشند. و آن ها تنها دو نانومتر پهنا دارند! مثل تنه زدن به صفحه ي گرافيني - يك لايه ي مجزا از اتم هاي كربن با ويژگي هاي رسانايي قابل توجه - است. درست درون يك سراميك سفت عايق."
براي رامش، كشف ديواره هاي حوزه اي كه الكتريسيته را مانند يك فلز هدايت مي كنند، در يك اكسيد، گامي است در طول "مسيري رو به هدف مقدس مواد اكسيد، چالش ايجاد و كنترل تراكنش هاي فلز-عايق در محيط هاي واسطي در يك ماده. اين امر علت علاقه ي DOE به اين نوع از تحقيق مي باشد."
نتايج اين تحقيق در نسخه 25 ژانويه ي 2009 مجله ي Nature Materials منتشر شده است.